CrashOnline.gr | Η Online έκδοση του περιοδικού CRASH!

Γιώργος Βάμβουκας: ΕΤΕ-Το Μεγαλύτερο Σκάνδαλο του Νεοελληνικού Κράτους

Γιώργος Βάμβουκας

Καθηγητής Οικονομικών και Οικονομετρίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Το σημερινό μας δοκίμιο αποτελεί αφιέρωμα για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821. Όταν ο Ιωάννης Καποδίστριας (1776-1831) τον Ιανουάριο του 1828 ανέλαβε Κυβερνήτης της Ελλάδος, έθεσε ως βασικές του προτεραιότητες την κυκλοφορία εθνικού νομίσματος και την δημιουργία  μιας γνήσιας ελληνικής τράπεζας. Η Φιλική Εταιρεία είχε ως έμβλημα τον Φοίνικα που αντικατόπτριζε την αναγέννηση της Ελλάδας. Ο Φοίνικας αποτέλεσε το πρώτο νόμισμα της Ελλάδας και υποδιαιρείτο σε 100 λεπτά. Οι υποδιαιρέσεις του αργυρού φοίνικα ήταν σε χαλκό. Η κυκλοφορία των πρώτων αργυρών και χάλκινων φοινίκων έγινε το Μάιο του 1829. Οι αργυροί φοίνικες έφεραν ως αρχικό έτος κυκλοφορίας το 1828, συμβολίζοντας έτσι την αναγέννηση του νεοελληνικού έθνους εκ των ερειπίων του. Σημειωτέον ότι την περίοδο 1821-1828, το τουρκικό γρόσι αποτελούσε το κυρίαρχο νόμισμα στις εγχώριες συναλλαγές του υπό εκκόλαψη  ελληνικού κράτους.

Η ίδρυση ελληνικής τράπεζας κρινόταν επιτακτική και αναγκαία για την στήριξη των Δημοσίων Οικονομικών και τη χρηματοδότηση επενδυτικών έργων για την ανάπτυξη του εκκολαπτόμενου νεοελληνικού κράτους. Με ψήφισμα της 2ας Φεβρουαρίου 1828 αποφασίστηκε η ίδρυση της “Εθνικής Χρηματιστικής Τράπεζας”. Με διάταγμα της 3ης Φεβρουαρίου 1830, το μετοχικό κεφάλαιο της τράπεζας προσδιορίστηκε σε 6.472 μετοχές. Εκάστη μετοχή είχε ονομαστική αξία 500 φοίνικες και άρα η συνολική αξία του μετοχικού κεφαλαίου της τράπεζας οριζόταν σε 3.236.000 φοίνικες.

Από τις λειτουργίες της Εθνικής Χρηματιστικής Τράπεζας εξαρτιόταν η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας και η απαγκίστρωση της Ελλάδας από το ξένο κεφάλαιο. Οι κύριες λειτουργίες της Τράπεζας ήταν η κοπή και η κυκλοφορία εθνικού νομίσματος, η παροχή κινήτρων για την προσέλκυση καταθετικών πόρων, η στήριξη των δημοσίων οικονομικών μέσω εσωτερικού δανεισμού και η χορήγηση δανείων για παραγωγικούς αναπτυξιακούς σκοπούς.

Η πλειοψηφία του ελληνικού λαού ζούσε στη φτώχεια και τη δυστυχία. Οι φτωχοί πολίτες δεν είχαν τη δυνατότητα να αποταμιεύουν χρήματα, τα οποία στη συνέχεια θα κατέθεταν στην νεότευκτη τράπεζα. Συνεπώς, οι πλούσιοι Έλληνες, εντός και εκτός Ελλάδας, είχαν χρέος για την επιβίωση της πατρίδας να στήριζαν το εγχείρημα της υπό ίδρυσης εθνικής τράπεζας. Ο Καποδίστριας πίστευε ότι οι εύποροι Έλληνες θα συμμετείχαν, όχι μόνο στην αγορά των 3.236.000 μετοχών, αλλά και στη δημιουργία των πρώτων καταθετικών πόρων της νεοσύστατης τράπεζας.

Ο Καποδίστριας για το συμφέρον της πατρίδας και δίνοντας το καλό παράδειγμα,  με δικά του χρήματα αγόρασε τις πρώτες μετοχές της νέας τράπεζας. Δυστυχώς, το όραμα της Εθνικής Χρηματιστικής Τράπεζας έμεινε όνειρο απατηλό. Οι πλούσιοι προεστοί στο πρόσωπο του Καποδίστρια έβλεπαν τον εχθρό που θα αποψίλωνε τα προνόμια που είχαν επί τουρκοκρατίας. Οι μεγαλοκοτζαμπάσηδες, συνεπικουρούμενοι από την αγγλογαλλική φατρία Μαυροκορδάτου-Κωλέττη που υπονόμευε τον Καποδίστρια, δεν ανταποκρίθηκαν στο εθνικό κάλεσμα αρνούμενοι να συμμετάσχουν στο μετοχικό κεφάλαιο της τράπεζας.

Η Επιτροπή της Τράπεζας που επόπτευε τη δημιουργία του μετοχικού κεφαλαίου συγκέντρωσε το πενιχρό ποσό των 800.000 φοινίκων. Άνευ ικανοποιητικού μετοχικού κεφαλαίου και επαρκών καταθετικών πόρων, η τράπεζα ήταν αδύνατον να ξεκινούσε τις χορηγήσεις δανείων για την αναπτυξιακή εκκίνηση της εθνικής οικονομίας. Τελικά το 1834 η τράπεζα έβαλε λουκέτο.

Και το εύλογο ερώτημα είναι: Πώς είναι δυνατόν να υπάρξει οργανωμένο κράτος και να λειτουργήσει το οποιοδήποτε οικονομικό σύστημα μιας μικρής χώρας σαν την Ελλάδα του 1830, άνευ Κεντρικής Τράπεζας και έστω μιας εμπορικής τράπεζας; Τόσο στα χρόνια της Επανάστασης 1821-1830 όσο και μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους (Φεβρουάριος 1830), η τοκογλυφία κυριαρχούσε στην εγχώρια οικονομία. Οι τοκογλύφοι αποτελούσαν πανίσχυρη οικονομική τάξη με δεσπόζουσα θέση στην ελληνική κοινωνία.

Η δημιουργία εθνικής τράπεζας αποτελούσε επιτακτική ανάγκη. Η υλοποίηση του στόχου αυτού ανατέθηκε στον ευπατρίδη και μέγα ευεργέτη Γεώργιο Σταύρου (1788-1869). Ο Γεώργιος Σταύρου υπήρξε ένας από τους  στενότερους φίλους και πιο έμπιστους συμβούλους του Καποδίστρια. Το μεγαλεπήβολο όραμα του Καποδίστρια έγινε πραγματικότητα μετά τον άδικο θάνατό του. Με νόμο της 30ης Μαρτίου 1841 θεσμοθετήθηκε η ίδρυση της Εθνοτράπεζας (Εθνική Τράπεζα), με πρώτο πρόεδρο τον Γεώργιο Σταύρου.

Το μετοχικό της κεφάλαιο ορίστηκε στα 5.000.000 δραχμές. Εκδόθηκαν 5.000 μετοχές με ονομαστική αξία εκάστης τις 1.000 δραχμές. Ο κυριότερος μέτοχος ήταν το ελληνικό δημόσιο με 1.000 μετοχές. Η Εθνοτράπεζα είχε το εκδοτικό προνόμιο. Η Εθνοτράπεζα χορηγούσε δάνεια στους πολίτες με ονομαστικό επιτόκιο 12%, σε αντίθεση με τους τοκογλύφους που δάνειζαν νοικοκυριά και επιχειρήσεις με επιτόκια που προσέγγιζαν το 50%. Ο πρώτος ισολογισμός της δημοσιεύτηκε την 1η Ιουλίου 1842 εμφανίζοντας κέρδη 38.305 δραχμές.

Η συμβολή της Εθνικής Τράπεζας στην ανασυγκρότηση και ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας υπήρξε τεράστια και καθοριστικής σημασίας σε κρίσιμες για το έθνος στιγμές. Η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας (ΕΤΕ) με το εκδοτικό προνόμιο της κυκλοφορίας δραχμών, σε κρίσιμες στιγμές στήριξε τα δημόσια οικονομικά της χώρας με την πολιτική του εσωτερικού δανεισμού. Το 1928 ιδρύθηκε η Τράπεζα της Ελλάδας. Μετά το 1928 το δικαίωμα κοπής και κυκλοφορίας δραχμών στην οικονομία από την ΕΤΕ μεταβιβάστηκε στην Τράπεζα της Ελλάδας.

Με κριτήριο τη συνολική αξία του ενεργητικού, η ΕΤΕ για πολλά χρόνια ήταν ο μεγαλύτερος οργανισμός στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία της περιόδου 1960-1985, η αξία του ενεργητικού της ΕΤΕ ήταν σταθερά υπερδιπλάσια από το σύνολο του ενεργητικού των υπόλοιπων ελληνικών εμπορικών τραπεζών. Το 1983 λειτουργούσαν στην Ελλάδα 36 τράπεζες εκ των οποίων 13 ελληνικές και 23 ξένες. Σε σύνολο 36 τραπεζών, η ΕΤΕ συγκέντρωνε το 61,9% των συνολικών τραπεζικών καταθέσεων και παράλληλα συμμετείχε κατά 62,8% στο σύνολο των χορηγηθέντων δανείων σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις!! Την περίοδο 1960-1985 η ΕΤΕ σταθερά συγκαταλεγόταν στις 100 μεγαλύτερες εμπορικές τράπεζες της Ευρώπης.

Πέραν πάσης αμφιβολίας η ΕΤΕ για πολλά χρόνια αποτέλεσε την ατμομηχανή της ελληνικής οικονομίας. Δυστυχώς, μετά το 1985 και ιδίως μετά το 2000, η ΕΤΕ από τράπεζα κολοσσός μετατράπηκε σε τράπεζα νάνος. Το κομματικό κατεστημένο κυβερνητικής-τραπεζικής εξουσίας έκανε πλιάτσικο στην κινητή και ακίνητη περιουσία της. Τυχοδιώκτες πολιτικοί, καιροσκόποι συνδικαλιστές και εγκάθετα διοικητικά συμβούλια της εκάστοτε κυβερνητικής εξουσίας, λεηλάτησαν την αμύθητη περιουσία της προκαλώντας έτσι την απαξίωσή της. Η πώληση της χρυσοφόρας θυγατρικής της στην Τουρκία Finansbank το 2016, αντί να συντελέσει στην εξυγίανση της ΕΤΕ, αντιθέτως προκάλεσε την επιδείνωση των χρηματοοικονομικών της αποτελεσμάτων.

Με βάση τα στοιχεία της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών, το 2020 η συνολική αξία του ενεργητικού της ΕΤΕ ήταν περίπου στα ίδια επίπεδο με εκείνη των Πειραιώς, Alpha Bank και Eurobank. Αξιοσημείωτη είναι η διαπίστωση ότι το 2020 η Πειραιώς και η Alpha Bank είχαν μεγαλύτερες καταθέσεις από την ΕΤΕ, γεγονός που πιστοποιεί την διαχρονική εξασθένηση της ανταγωνιστικότητας της. Ενώ την περίοδο 1960-1985, η ΕΤΕ είχε σταθερά υπερδιπλάσιες καταθέσεις από το σύνολο των εγχώριων εμπορικών τραπεζών, έφτασε στο χαμηλό σημείο το 2020 οι καταθέσεις της να αντιπροσωπεύουν μόλις το 25,2% των εγχώριων τραπεζικών καταθετικών πόρων.

Η συντελούμενη φθορά της ΕΤΕ είναι ραγδαία και προκαλεί πολλά ερωτηματικά. Μετά το 1985 και ιδίως μετά το 2000, οι διοικήσεις της ΕΤΕ με τις κυβερνήσεις που τους διόριζαν  φέρουν μεγάλες ευθύνες για την σημερινή οικτρή οικονομική της κατάσταση. Τα διάφορα golden boys από τα πόστα των διοικητών, των οι υποδιοικητών, των διευθυνόντων συμβούλων, των συμβούλων διοίκησης, των γενικών διευθυντών και των μελών των εκάστοτε διοικητικών συμβουλίων μέλη, με τα πολλά εκατομμύρια μισθούς και μπόνους που καρπώθηκαν από τα ταμεία της ΕΤΕ, φαίνεται ότι γέμιζαν τις τσέπες τους για να επινοήσουν τρόπους, όχι πώς να αναβαθμίσουν την ανταγωνιστικότητά της, αλλά πως να λεηλατήσουν τον άλλοτε τραπεζικό γίγαντα. Οι αριθμοί λένε ότι την περίοδο 1993-2012, τα golden boys της ΕΤΕ έβαλαν στις τσέπες τους πολλά δις ευρώ.

Η περίπτωση της ΕΤΕ απαιτεί σε βάθος έρευνα, για τον προσδιορισμό των αιτίων χρηματοοικονομικής κατάρρευσης και της  επαπειλούμενης χρεοκοπίας της. Η συντελούμενη καταβαράθρωση της ανταγωνιστικότητάς της συνεπάγεται απώλειες και ζημίες εκατοντάδων δις ευρώ. Απώλειες μεν που διάφοροι αετονύχηδες ιδιοποιήθηκαν και κάποια κυκλώματα σφετερίστηκαν. Ζημίες δε που μικρομέτοχοι υπέστησαν μέσω αισχροκερδοσκοπικών παιγνίων που επιτήδειοι έστηναν στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών. Όντως, πρόκειται για μέγιστο οικονομικό σκάνδαλο της τάξης των εκατοντάδων δις ευρώ, που δύναται να αποτελέσει ζωτικής σημασίας αντικείμενο διδακτορικής διατριβής.

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μη χάσετε το Crash που κυκλοφορεί από την Πέμπτη 30 Δεκεμβρίου σε όλα τα περίπτερα

Δημήτρης Μπαλογιάννης

Αδιανόητος ισχυρισμός Ροζάκη! Άφησε να εννοηθεί ότι η Ελλάδα εκχωρεί την εθνική της κυριαρχία

Δημήτρης Μπαλογιάννης

Εκτιμήσεις για αποκλιμάκωση της πανδημίας, αλλά και νέες συστάσεις για επέκταση του υποχρεωτικού εμβολιασμού!

Δημήτρης Μπαλογιάννης

“Πόλεμος” μεταξύ Χατζηνικολάου – Ζαραλίκου για την συνέντευξη Μητσοτάκη!

Δημήτρης Μπαλογιάννης

Νέο “success story” της συμφωνίας των Πρεσπών! Με ποιο όνομα κατέβηκαν οι Σκοπιανοί στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Χάντμπολ

Δημήτρης Μπαλογιάννης

Ισχυρός σεισμός 5,4 ρίχτερ κοντά στη Θεσσαλονίκη

Δημήτρης Μπαλογιάννης

Η ιστοσελίδα μας χρησιμοποιεί cookies για την καλύτερη περιήγηση σας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτήν τη σελίδα αποδέχεστε τα Cookies. Αποδοχή Περισσότερα

Προσωπικά Δεδομένα & Cookies